Oorlog voor de Rechter

Vanaf februari 2026 kun je ook bij Collectie Overijssel het al gedigitaliseerde deel van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) raadplegen. Op deze pagina lees je wat het CABR is, wat Oorlog voor de Rechter inhoudt en hoe je het archief kunt bekijken.

Wat is het CABR en Oorlog voor de Rechter?

Na de Tweede Wereldoorlog onderzocht de bijzondere rechtspleging mensen die verdacht werden van samenwerking met de Duitse bezetter. In totaal zijn ongeveer 425.000 personen onderzocht. Niet iedereen kwam voor de rechter of werd veroordeeld.
De dossiers worden bewaard in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Dit is het grootste archief over de Tweede Wereldoorlog in Nederland en ligt bij het Nationaal Archief in Den Haag. Op dit moment is ongeveer een derde van het archief digitaal. Dit gebeurt binnen het project Oorlog voor de Rechter. Dit digitale deel van het CABR kun je bekijken bij:

  • het Nationaal Archief
  • het NIOD
  • regionale historische centra, zoals Collectie Overijssel

Bereid je bezoek voor


Zoek een persoon op

Ga naar de website Oorlog voor de Rechter en zoek op naam. Klik op een zoekresultaat om naar de persoonspagina te gaan. Daar zie je of een inventarisnummer al gescand is.

Is het dossier gescand of niet?
Niet gescand

Wel gescand

  • Te bekijken bij Collectie Overijssel en andere locaties.
  • Bij Collectie Overijssel kun je onder aan deze pagina plek reserveren in de studiezaal in Deventer. Je reserveert een tijdslot van 3 uur op een beveiligde computer. Let op: reserveren kan alleen voor de komende twee weken.

Voor wie is het digitale CABR?

Het digitale CABR is bedoeld voor mensen met een persoonlijk of wetenschappelijk onderzoeksbelang. Bij het maken van een afspraak geef je aan wat jouw reden is.

Wetenschappelijk onderzoek
Voor wetenschappelijk onderzoek is een goedgekeurde onderzoeksopzet nodig. Daarin leg je uit hoe je omgaat met privacygevoelige gegevens.

Vragen?

Over reserveren in Deventer
Hieronder kun je zelf een tijdslot reserveren voor onze studiezaal in Deventer. Kom je er niet uit? Neem contact met ons op of bekijk de veelgestelde vragen onder aan deze pagina.

Over Oorlog voor de Rechter en het CABR
Wil je meer weten over het project Oorlog voor de Rechter en het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging? Meer informatie vind je op Oorlog voor de Rechter | Homepage Je kunt ook direct contact opnemen met het team van Oorlog voor de Rechter:
•  Telefoon: 0800-0064 (elke werkdag tussen 9:00 en 17:00).
•  Chat (elke werkdag tussen 9:00 en 17:00).
•  CABR-contactformulier.

Openingstijden contact telefoon

Reserveer een plek in Deventer

Om zoveel mogelijk mensen gelegenheid te geven onderzoek te doen, vragen we je vriendelijk om voor de komende twee weken één tijdvak te reserveren.

 

februari 2026
ma
di
wo
do
vr
za
zo
26
27
28
29
30
31
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
1

Veelgestelde vragen

Vóór je bezoek

Het papieren CABR is 3,8 kilometer lang. Nog lang niet alles is gedigitaliseerd. Het digitaliseren duurt nog tot in 2027. Toch kun je nu al zoeken in ongeveer een derde van de ruim 30 miljoen pagina’s die het CABR telt. Het gaat vooral om scans van dossiers van personen die voor een rechtbank zijn verschenen. De zaken van deze personen zijn behandeld door een van de Bijzondere Gerechtshoven, de Tribunalen en/of de Bijzondere Raad van Cassatie. In de komende jaren wordt het aangevuld met nieuw gedigitaliseerde dossiers.

Je kunt het Klantcontactcentrum vragen om je te helpen bij een (zeer eenvoudig) vooronderzoek. Dat betekent dat zij controleren of namen van slachtoffers voorkomen in het digitale CABR. Zo weet je zeker dat je niet voor niets naar de studiezaal komt. Vul dit formulier in om een vooronderzoek te laten doen.

In het CABR komen personen voor die mogelijk nog in leven zijn. Om hun privacy te beschermen moeten onderzoekers die wetenschappelijk onderzoek in het CABR willen doen dit formulier downloaden, invullen en aan ons terug mailen. Hierin moeten de onderzoekers onder andere aangeven hoe ze om zullen gaan met de bijzondere persoonsgegevens uit het archief. Pas als de onderzoeksopzet is goedgekeurd, kan een afspraak gemaakt worden.

Tijdens je bezoek

Het CABR is nog beperkt openbaar. Dat betekent dat alleen mensen met een aangetoond onderzoeksbelang deze mogen bekijken. Dat kan bijvoorbeeld zijn omdat je nabestaande van een slachtoffer of verdachte bent, of omdat je wetenschappelijk onderzoek doet. Na het invullen van het formulier (het inzagebesluit) krijg je toestemming van de Rijksarchivaris om het archief te bekijken. De formulieren moeten wij per post opsturen aan het Nationaal Archief. Daarom zijn twee exemplaren nodig.

Je kunt met maximaal 2 personen bij één werkplek zitten. Allebei jullie namen moeten vermeld worden op het inzagebesluit. Ook moeten jullie je allebei legitimeren. Het is niet mogelijk om met 3 of meer personen tegelijk op één werkplek te zitten.

Ja, je mag een laptop of tablet meenemen op de werkplek om aantekeningen te maken tijdens je onderzoek. De camera op je laptop of tablet moet afgeschermd zijn. Onze studiezaalmedewerkers helpen je hierbij.

Nee, er is geen mogelijkheid om scans of dossiers te downloaden. Je mag ook geen foto’s maken van het beeldscherm. Vanwege privacywetgeving zijn er extra regels voor het gebruiken van het digitale CABR. Daarom moeten we ons bij het geven van inzage houden aan maatregelen. Die zijn hetzelfde als bij het Nationaal Archief, het NIOD en de andere RHC’s.

Onze studiezaalmedewerkers helpen je graag op weg met het doen van onderzoek. Ze leggen je uit hoe de computers werken en welke procedures je moet volgen. Bij de werkplek liggen handleidingen die je meer informatie geven over wat je ziet en hoe je moet zoeken. Inhoudelijke informatie over het archief, de documenten of andere archieven van het Nationaal Archief kun je vinden op de website Oorlog voor de Rechter | Homepage. Tip: lees deze website vooraf door om goed voorbereid aan je onderzoek te beginnen.

Na je bezoek

Speciaal voor het project Oorlog voor de Rechter is binnen het Nationaal Archief een (tijdelijk) klantcontactcentrum opgezet. Je kunt het Klantcontactcentrum Oorlog voor de Rechter (KCC OvdR) bellen, mailen of via de chat bereiken voor:

  • inhoudelijke en praktische vragen;
  • inzage in CABR-dossiers die nog niet gedigitaliseerd zijn bij het NA;
  • andere oorlogsarchieven bij het NA;
  • de extra controle voor onderzoeksopzetten;
  • de hardheidsclausule;
  • verzoeken om scans niet te publiceren;
  • verzoeken om scans voor publicaties.

Je bereikt het Klantcontactcentrum:

Overige vragen

Het CABR ligt bij het Nationaal Archief in Den Haag. Ook bij Collectie Overijssel bewaren we archieven over de Tweede Wereldoorlog. Onze archieven gaan over de Tweede Wereldoorlog in Overijssel. Op deze pagina lees je meer over onderzoek doen in onze archieven naar deze periode.

Nee, in Overijssel kun je alleen in Deventer terecht, niet in Zwolle. Voor de inzage in het CABR zijn twee extra, beveiligde werkplekken nodig, waarop studiezaalmedewerkers toezicht kunnen houden. De huidige studiezaal in Zwolle is daar niet geschikt voor. Je bent van harte welkom op onze studiezaal in Deventer.

Voor het digitale CABR kun je ook terecht op de volgende plekken: