Een bijzondere vondst op zolder op het Brinkgreven-terrein in Deventer werpt nieuw licht op de geschiedenis van de geestelijke gezondheidszorg. Dimence Groep trof er een verzameling dossiers van psychiatrische patiënten aan uit de periode 1841 tot 1915. De dossiers zijn inmiddels ondergebracht bij Collectie Overijssel. Ze bieden een unieke inkijk in het leven van patiënten en de psychiatrische zorg van die tijd.
Bijzondere vondst
In 1841 is de “Krankzinnigenwet” ingevoerd en werd dossiervorming verplicht. Deventer en Utrecht werden destijds als eerste erkend als geneeskundige gestichten, met als doelstelling het herstel van mensen met psychiatrische problemen. De gevonden dossiers bevatten onder meer patiëntregistraties, observaties, behandelgegevens en informatie over de leefomstandigheden van patiënten.
“Wij zijn blij dat deze dossiers bewaard zijn gebleven,” vertelt Dirk Steenbeek, relatiebeheerder collectievorming bij Collectie Overijssel. “De verjaringstermijn van 110 jaar is inmiddels verstreken, waardoor we de dossiers mogen opnemen in ons archief. Dit is ontzettend bijzonder materiaal wat een inkijk geeft in hoe de psychiatrische zorg was ingericht in die tijd.” Hoogleraar geschiedenis van de psychiatrie Gemma Blok is ook enthousiast: “Dit soort dossiers zijn heel belangrijk voor geschiedschrijving over de psychiatrie. Historici in Nederland, maar ook in het buitenland, die maken heel graag gebruik van dit soort patiëntendossiers, maar ze zijn niet altijd bewaard gebleven, zeker niet uit zo’n vroege periode als deze dossiers.”
Waardevolle aanvulling
De dossiers zijn inmiddels geïnventariseerd, maar nog niet gedigitaliseerd. Mensen kunnen al wel een aanvraag indienen om een patiëntendossier in te zien. De dossiers vormen een waardevolle aanvulling op het beeldmateriaal van Brinkgreven dat Collectie Overijssel eerder verwierf. Deze collectie bevat foto’s uit de periode 1890-2000 en geeft een beeld van het dagelijks leven binnen de instelling. Van portretten van patiënten tot behandelmethoden en activiteiten zoals mandenvlechten en tabakstrippen: samen vertellen de beelden en dossiers het verhaal van de geschiedenis van de ggz.
Maand van de Geschiedenis
De bekendmaking van de vondst van de patiëntendossiers valt samen met de Maand van de Geschiedenis. Onder het motto ‘Ontdek gisteren, begrijp vandaag’ brengen musea, bibliotheken, archieven, boekhandels en andere culturele instellingen in oktober geschiedenis voor het voetlicht. Het thema van 2026 is Lichaam & Geest. De collectie sluit daar mooi op aan.
